1994 Mahmut Türkmenoğlu Kooperatifçilik Vakfı Mustafa Kaymakçı konuşması

1993 yılı son ayları

Mahmut Türkmenoğlu Kooperatif Vakfı Başkanı

Prof. Dr. Mustafa Kaymakçı’nın Konuşması

                       

Sevgili Kooperatifçi Dostlar, Kooperatif Dostları,

Bademler Kooperatifi ile Mahmut Türkmenoğlu Kooperatifçilik Vakfı’nın düzenlemiş olduğu kuruluş etkinliklerimize hoş geldiniz.

Çağdaş demokrasilerin önde gelen göstergelerinden birisi, yurttaşların devletin dışında, devletin güdümünde olmayan, kendi istekleri ve çabalarıyla kurmuş oldukları örgütlerin varlığıdır ve etkinliğidir.

Biz bu örgütlere, sivil toplum örgütleri diyoruz. Bu örgütler ya da gruplar ile yurttaşlar kentten köye, fabrikadan çiftliğe, aileden okula kadar içinde yaşadığımız her ortamda işçiler, köylüler, gençler, kadınlar ortak yararları için çözüm yollarını ararlar. Sorunlarının çözümünü salt merkezi ve yerel iktidarlara bırakmazlar.

Bu sivil toplum örgütleri ya da gruplarında bir araya gelen yurttaşlar, ister merkezi ister yerel iktidarların uygulamaya koydukları kararları sürekli irdelerler, yanlışlıklarını eksikliklerini söylerler, aynı zamanda kendileri seçenekler ve eylemler üretirler.

Demokrasiyi sivil toplum örgütleri aracılığı ile böyle bir etkinlik verilmediği takdirle, demokrasinin salt 4 ya da 5 yılda kendi temsilcilerinin seçim hakkı olarak yorumlandığı ya da öyle düşünüldüğü bir toplumda yurttaşlar, büyük ölçüde güçlüler tarafından yönlendirilir, koşullandırılır ve kolayca şekillendirilen yığınlar tarafına dönüştürülürler.

Sivil toplum kurumları denilen kurumlar arasında partiler, dernekler, meslek odaları, sendikalar, kooperatifler, vakıflar ve benzeri kurumlar sayılabilir.

Bu kurumlar içinde demokrasi, katılım ve dayanışmanın uygulandığı ya da uygulanmaya çalışıldığı kooperatifler çağımızda giderek önem kazanmışlardır.

Bu gün bir çok gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde kooperatifçilik önemli bir sosyal ve ekonomik hareket olarak kabul edilmekte, ekonomik ve sosyal kalkınmada önemli bir araç olarak kullanılmaktadır. Kimi bilim kişileri son yıllarda kamu ve özel sektörler yanında üçüncü bir sektör olarak, kooperatif sektörünün varlığını bildirmektedirler.

Tarım kesiminde de kooperatifçiliğin dev adımlar attığı görülmektedir. Aynı zamanda ileri bir tarım ülkeleri olan Avrupa ülkeleri, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’da kooperatif kurumlar çok ileri boyuttadırlar. Kimi ülkelerde tarımsal üretimde kooperatiflerin payı yüzde doksanların üzerindedir. Söz gelişi Danimarka ya da Hollanda’da süt sanayiinde et sanayiinde kooperatifler uluslar arası kuruluşlar olarak çalışmaktadır. Özel sektör firmaları bile bu ülkelerde kooperatiflerin uydusu olmuşlardır.

Yurdumuzda da kooperatif örgütlenmelerinin önemi giderek anlaşılıyor. Tarım kesiminde de özellikle küçük tarım işletmelerinin kimi sakıncalarının giderilmesinde yaşamsal bir etkinliğe sahip olması isteniyor. Bununla birlikte Türkiye Kooperatifçiliğinde beklenilen amaçların henüz gerçekleşemediği görülmektedir. Bu sivil toplum örgütleri, kimi örnekleri dışında ülkemizin ekonomik ve sosyal gelişmesinde başarılı olamamışlardır.

Bu durumun nedenleri arasında kooperatifçiliğin finansman, üst örgütlenme, mevzuat, denetim ile eğitim ve araştırma gibi önemli sorunlarının çözülmemiş olmaları sayılabilir. Anılan sorunların her birinin kooperatif hareketinin başarısı için gerekli olduğunu biliyoruz. Örneğin birim kooperatiflerin federal bir yapı içinde üst örgütlenmelerinin gerekliliği kaçınılmazdır. Kooperatifler böylelikle büyük aracı, sanayi ve holdinglerle yarışabilir, dış ticarette ve sanayileşmede etken rolü oynayabilirler.

Bu sorunların bir kesimi örneğin finansman, üst örgütlenme gibi konular, kooperatif örgütlenmenin gereğine inanan siyasal yaklaşımların iktidar olmasıyla ya da siyaseti belirlemesiyle çözülebilir. Bunlar için ilk aşamada yasal çözümlemelere gereksinme vardır.

Ancak bunlar arasında bir konu vardır ki, burada sorumluluk bir başka deyişle konunun çözümlenmesinde kooperatif birimlere, kooperatifçilere, kooperatif dostlarına büyük görevler düşüyor. Bunun için yasal çözümlemeler, devletin desteğine mutlaka gerek görülmeyebilir.

Bu konuda, eğitim ve araştırmadır. Kooperatif eğitiminin geliştirilmesi, kooperatif ilke ve yöntemlerinin yöneticilere, kooperatif çalışanlarına ve halka öğretilmesi şeklinde özetlenebilir.

Türkiye’de kooperatifçilik eğitimine yeterince önem verilmedi görülmektedir. Araştırmalarda çok yetersizdir. Bu konu, bilinçli ya da bilinçsiz ihmal edilmiştir. Devletin var olan etkinlikleri başlangıç aşamasındadır. Doğrudan kooperatifçilik okulları yok gibidir. Çeşitli meslek okulları ve üniversiteler de çok yeni olarak kooperatifçilikle ilgili bölümler açılmaya başlamıştır.

Bu durumun sonucu olarak tarımsal kooperatif birimlerde verimlilik son derece düşüktür, kıt olan kaynaklarda tüketilmektedir. Ortaklar ve halkta güven ve dayanışma eksikliği de eklenirse başarısızlık artmaktadır. Temelinde bilgi eksikliği olan bu olgunun, kooperatif birimlerin başarısızlığı da diğer etmenlerle birlikte etkili olduğu görülmektedir.

Özetle diğer kooperatifler gibi tarımsal amaçlı kooperatiflerde de bilgi ile donanmış, bilinçli, öngörülü, atak ve yaşam tarzı kooperatifçilik olan önder ortaklara ve profesyonel kooperatifçilere gereksinme vardır. Bu açıdan eğitim ve araştırmanın, insan unsurunun iyileştirilmesinde yaşamsal önemi vardır. Ancak bu konunun çözümlenmesi için salt devletin yapacağı etkinlikler en azından yeterli değildir. Kaldı ki bu eğitimin niteliği siyasal iktidarların niteliğine göre de değişebilir. Daha doğrusu, artık her şeyi kendimizin dışında başkalarından çözüm üretilmesini beklemenin zamanı geçmelidir, geçmek zorundadır. Bu çözümleme kendiliğinden sağlanamaz. Sizler, bizler, hepimiz bir araya gelerek çözümlemede önemli işler yapabiliriz. Bizim geleceğimizle ilgili işleri bizim yararımıza biz çözmeliyiz. Bu doğrultuda yeni yaklaşımlar geliştirmeliyiz.

Değerli dostlar, İçinde bulunduğum bir grup arkadaşla iki yıldır İzmir ve Manisa illerinde Ege ve Dokuz Eylül Üniversitelerinin bir sosyal demokrat vakıf olan Türkiye Sosyal Ekonomik Siyasal Araştırmalar Vakfı’nın katkısıyla Kooperatif eğitimi konusunda kimi çalışmaları yürüttük. Son olarak ‘ Genç Önderler Semineri ‘ adıyla yaptığımız iki günlük bir seminerde kooperatifçi dostlar ve kooperatif dostları bir soru sorduk, acaba doğrudan kooperatif sorunlarına yönelik olarak araştırma ve eğitim konularında çalışma yapacak bir örgütlenmeyi başarabilir miyiz? Yanıtını verdik. Ege Bölgesi ve İzmir ilinde kooperatif bilimler araştırma ve eğitim konularında bilgiye gereksinme duyuyorlar. İkincisi bu gereksinmeyi karşılayacak yeterli birim kişilerimiz ve uzmanlarımız var ve sonunda Mahmut Türkmenoğlu Kooperatifçilik Vakfı’nı kurmak üzere yola çıktık. Adını neden Mahmut Türkmenoğlu Kooperatifçilik Vakfı olarak düşündük?

Değerli dostlar,

İnsanlık kitlelerin tarihi olarak yorumlanabilir. Ancak bu kitlelere yön veren önderlerin varlığı unutulamaz. Bu önderler toplumların ilerlemesinde katkıda bulunurlar. Mahmut Türkmenoğlu’ da bunlardan birisidir. Bademler Köyünün yetiştirdiği bir önderdir. Bademler Kooperatifinin kuruluşunda, daha sonra da tarımsal amaçlı kooperatiflerin üst örgütlenmesinde büyük emekleri geçti. Eylemiyle, yaptıklarıyla, kırsal kesimin köylülüğün çağdaşlaşmasına katkıları oldu. O, ‘Yoksul köylülükten kurtulmanın çaresi kooperatifleşmeyle birlikte tarımın sanayileşmesi’ diyordu.

Bu doğrultuda öncelikle tarım ürünlerinin yetiştirilmesi, işlenmesi ve pazarlanması konularında çalışmalar yapmayı tasarlıyor. Kooperatif birimlerince kurulmuş kuruluşlara katılmayı ve ortaklık yapmayı düşünüyor.

Vakfın basın yayın konularında da etkinlikleri olacak. Bu bağlamada basın yayın organları kuracak ve işletecek.

Son olarak, ancak ağırlıklı bir şekilde kültürel etkinlikler de yapmak istiyoruz. Mahmut Türkmenoğlu Vakfı adına yazı ve araştırma yarışmaları düzenlenecek ve ödüller verilecek. Kitlenin kooperatifçilik konularında bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi için toplantılar düzenlenecek. Kooperatifçilik dokümantasyon merkezi kurulacak. Kütüphaneler ve kitaplıklar yapılacak.

Değerli dostlar,

Amaçlarımızın ve etkinliklerimizin gerçekleşmesi bize bağlı. Bunların gerçekleşmesini istiyorsak bu girişime omuz vermemiz gerekiyor. Kendimizin gücüne güvenmenin zamanı gelmiştir. Bademler Kooperatifçileri, kooperatifçiler ve kooperatif dostları hem bir kadir birlik örneği göstermek hem de temelde kooperatif harekete  eğitim ve araştırmalarla katkılarda bulunmak üzere Mahmut Türkmenoğlu Kooperatifçilik Vakfının kuruluş çalışmalarını sürdürüyoruz.

Bu vakıf neleri yapmayı amaçlıyor, etkinlikleri neler olacak?

Vakıf öncelikle araştırma etkinliklerine ağırlık vermek istiyor. Kooperatifçiliğin sorunlarını çözmek üzere araştırmalar yapacak, yaptıracak ya da araştırmaları destekleyecek. Araştırma bursları verecek. Gerekiyorsa enstitüler kuracak.

Eğitim ve yayın etkinlikleri arasında kooperatif ortakları, yöneticiler ve kooperatif çalışanları ve kitleler için kooperatifçilik konularında kurslar düzenleme, toplantılar yapma gibi konular sayılabilir. Vakıf, ekonomik etkinliklerde de bulunmayı planlıyor. Bizler girişimci kurul üyeleri olarak bir vakıf senedi hazırladık. Bu senet taslağını tartışmak ve kuruluş konularını görüşmek üzere 27 Ocak 1994 günü bir toplantı yapmayı düşünüyoruz. Öncelikle birim kooperatiflerine, kooperatifçilere ve Mahmut Türkmenoğlu’nun eşitlikçi dünya görüşünü savunan dostlarına çağrı çıkaracağız. Amaçlarımızı paylaşıyorsanız bu toplantıya geliniz. Hep birlikte Türkiye’de devlet desteği olmaksızın kendi gücümüz ve bilincimiz ile ilk sivil kooperatifçilik vakfını kuralım.

Bugün Mahmut Türkmenoğlu Kooperatifçilik Vakfının ilk ödül törenini de düzenlemiş bulunuyoruz.

Bu ödül töreninde Kurum Başarı Ödülünü Çamavlu Tarımsal Kalkınma Kooperatifine, Hizmet Ödülünü çok yakında yitirdiğimiz kooperatifçi dost Husmen Gürkan’ın şahsında yakınlarına ve Bilim Ödülünü de Prof. Dr. Ziya Gökalp Mülayim’e vereceğiz.

Sözlerimi sonluyorum. Kooperatifçiliğin temel ilkeleri olan demokrasi katılım ve dayanışma ilkelerinin Türkiye’de egemen olmasını diliyor, sizlere girişimci kurul üyeleri arkadaşlarım adına, sevgi ve saygılarımı sunuyorum.

Yorum ekle

Your email address will not be published.