Mahmut Türkmenoğlu Ve Bademler’in Türk Kooperatifçiliğine Katkıları

Mahmut Türkmenoğlu Ve Bademler’in Türk Kooperatifçiliğine Katkıları

Prof.Dr. Ayhan ÇIKIN

E.U.Ziraat Fakültesi

Ben bu yazımda Mahmut Türkmenoğlu’nun yaşamının doğal kesitleri üzerinde durmayacağım.

Bademler’i Mahmut Türkmenoğlu’ndan, Türkmenoğlu’nu Bademlerden soyutlamadan (zaten soyutlamak mümkün değil), onların Türk Kooperatifçiliğine katkısını belirlemeğe çalışacağım. Köyden bir arkadaşına ölmeden bir ay önce yazdığı bir mektubunda (1) ”düşündüm, kendimi sorguladım ve sonra akladım”. Yaşamını kendince değerlendiren, kendi kendini sorgulayan, bu sorgulamanın tüm nedenlerini ölümle pençeleşirken dile getiren ve sonunda kendini aklayabilen kaç insan vardır? Zaten bazı insanları büyük yapan onun kendi kendini yargılamasıdır. Onları erdemli yapan kendilerini sorgulamasıdır. Nedir Mahmut Türkmenoğlu nu erdemli kılan? Nedir Mahmut Türkmenoğlu’nu büyük kılan? Nedir onu çok insana göre seçkin yapan? Bademlerde kooperatif kurması mı? Bu kooperatifin başkanı olması mı? Yoksa bakan olması mı? Sanırım bunların hepsinin az çok katkısı vardır? Bana göre bir insan büyük yapan, onun ölüme giderken kader birliği yaptığı arkadaşlarına, dostlarına “hesap verme sorumluluğunu duyması ve onu gerçekleştirmesidir”. Nitekim Türkmenoğlu’nun Hasan Şengül’e 13 Haziran 1992 de Wiskansin (USA) ‘den yazdığı mektubunda kendisini, çevresi ve arkadaşları içinde yargılamakta, sorgulamaktadır.

Güzellikleri hep beraber paylaşmakta, olumsuzlukları kimseye yüklemeden, adeta güzelce kendisine, genele aktarmaktadır.

Mahmut Türkmenoğlu 1960’lı yıllarda gündeme gelen toplumsal kalkınma modelinin yerel bir önderidir. Öyle yerel bir önder ki, yerellikten kopmadan bölgeselliği yakalama, bölgesellikten kopmadan ulusallıktan kopmadan evrenselliği yakalamanın bütün özelliklerini onda gözlemlemek mümkündür.

Mahmut Türkmenoğlu’nun kaleminden yerel bir liderin (bir köy liderinin) özelikleri şunlar olmalıdır,

-Lider bir kişi köyde düşüncelerini çekinmeden söylemelidir.

-Yerel lider solculuğunu (devrimciliğini) her zaman savunmalıdır,

-Lider, sazıyla, sözüyle misafirperverliğiyle kültürel faaliyetlerin öğretmenliğini yapmalıdır.

-Kendisine yönelen tepkileri tahmin edip bunları ustalıkla yatıştırabilmelidir.

-Köyünü sosyal kültürel yönden geliştirebilmeli, siyasallaşmasına katkıda bulunabilmelidir.

-Tepkilerini hoşgörüyle ve samimiyetle yatıştırabilmelidir.

-Köyü aşan sosyal, kültürel ve siyasal hayata heves etmelidir,

-Bütün bu özelliklerini köy içine hapsetmemelidir.

Mahmut Türkmenoğlu bu özelikleriyle köyü olan Bademler’de sivrilmiş, yerel lider, özelliklerini köyüne hapsetmemiş, onu önce İzmir boyutuna, daha sonra da Türkiye geneline taşımıştır.

Mahmut Türkmenoğlu’nun toplum kalkınması modelini, Bademler özelinde şöylece özetlemek mümkündür.

AMAÇ:

a) Kırsal kesimin fakirlik çemberini kırmak için üretim yapısını ve biçimini değiştirmektedir. Bu amaç Bademler özelin de “Tütün üreticisi fukara kır Bademler’in üretim biçimini değiştirmek” şeklinde somutlaştırılmıştır.

b) Kırsal kesimde yeni istihdam alanları yaratmak (Bademler özelinde “köyde herkese yetebilecek miktarda iş sahası açmak” şeklinde somutlaştırılmıştır.)

c) Köylünün tüketim maddelerini ucuz ve kaliteli temin etmesini sağlamak.

ARAÇ:

Kırsal kesimin kalkınması için demokratik kooperatif modeli esas alınmalıdır. Bu bağlamda

“Bademler demokratik bir kooperatif içinde örgütlenerek köyün kalkınması sağlanacak; köyde herkese yetebilecek miktarda bir iş sahası açılacak ve Türkiye için başarılı bir model geliştirilecektir.”

Görüldüğü gibi Mahmut Türkmenoğlu düşüncelerini Bademler özelinde uygulayarak Türkiye geneline taşımak isteyen bir perspekafin içinde bir “kooperatif modeli üzerinde durmaktadır. Yani O bademler’in sınırlı çerçevesini aşarak Türkiye’ye yayılmak istemektedir. Ancak bunu düşlerken de, uygulamaya koyarken de yerel gerçekleri hiç bir zaman göz ardı etmemektedir. Ve nitekim, bugün “Bademler, 1950’lerin, 60larin kır, fukara Bademleri değildir, Türkiye için örnek olabilecek bir kooperatif örgütlemeyi kendi özelinde başarabilmiştir; 60-70 kişiye iş sağlayabilen sera tesisleri kurulmuştur.”

Türkmenoğlu bunları tek başına yapamadığı minnetle andığı başta mücadele arkadaşları “Ali  ŞENOL, Ali ÖZKAN, Hüseyin KINIK, İmam M. Ali URAN, Mustafa OR, eski muhtar Halil ORAL, Memo, Birol, Mansur, Levent, Hızır VAROL, Murat ERTAŞ ve “tüm Bademlilerle gerçekleştirdiği özenle belirtir.

Yani bir başarı varsa bu sadece Mahmut Türkmenoğlu’nun değil, tüm Bademlilerindir. Nitekim bir köylüsü kendisine “Mahmut Bey, çevre köylerde senin gibi okumuş çok insan var, ama hiç birisi senin gibi işler yapmıyor”. diye sorar. O da “Onların arkasında bir bademler Köylü yoktur ki” der. Bundan anlaşılabileceği gibi bir lider başarılarını arkadaşlarla paylaşa bilen onları daima öne çıkaran bir kişidir.

Yorum ekle

Your email address will not be published.